આબોહવા પરિવર્તનને કારણે નાટકીય પરિવર્તનનો અનુભવ કરવા માટે ભારતની હવામાન પદ્ધતિઓ

લખનૌ: વર્ષ ૨૦૨૬માં ઉત્તર ભારત, ખાસ કરીને ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારમાં હવામાનનો મિજાજ એકદમ બદલાઈ ગયો છે. સામાન્ય રીતે ઉનાળામાં કાળઝાળ ગરમી પડતી હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે માર્ચ, એપ્રિલ અને મે મહિનામાં અનેક જિલ્લાઓમાં ભારે તોફાન અને વરસાદ સાથે મોટા કદના કરા પડવાની ઘટનાઓ બની છે. હવામાન વિજ્ઞાનીઓના મતે આ કોઈ સામાન્ય ઘટના નથી, પરંતુ આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change)નો એક ગંભીર સંકેત છે.કરા કેવી રીતે બને છે? (વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા)હવામાનશાસ્ત્રીઓ જણાવે છે કે, જ્યારે ગરમ હવા ખૂબ જ ઝડપથી આકાશમાં ઉપર જાય છે ત્યારે 'ક્યુમ્યુલોનિમ્બસ' (Cumulonimbus) નામના ઘટ્ટ વાદળો બંધાય છે. આ વાદળો ખૂબ ઊંચા હોય છે. ગરમીને કારણે વરાળ બનેલું પાણી જ્યારે અત્યંત ઊંચાઈએ પહોંચે છે, જ્યાં તાપમાન શૂન્ય ડિગ્રીથી નીચે હોય છે, ત્યારે તે બરફના કણમાં ફેરવાઈ જાય છે. આ કણો પર વારંવાર ઠંડા પાણીના સ્તર જામતા તે ભારે થઈ જાય છે અને પૃથ્વી પર કરા સ્વરૂપે પડે છે. યુપી-બિહારમાં આ વખતે કરાનું કદ ઘણું મોટું જોવા મળ્યું છે.શા માટે આ વર્ષે કરાનો મારો વધ્યો?વિજ્ઞાનીઓએ આ માટે મુખ્ય બે કારણો આપ્યા છે:૧. વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ (પશ્ચિમી વિક્ષોભ): આ વર્ષે પશ્ચિમથી આવતી હવાઓ એટલે કે વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ ખૂબ જ સક્રિય રહ્યું છે. તેની વારંવારની હાજરીને કારણે મે મહિના સુધી મેદાની વિસ્તારોમાં આંધી અને વરસાદી માહોલ જળવાઈ રહ્યો છે.૨. ક્લાયમેટ ચેન્જ: ગ્લોબલ વોર્મિંગને કારણે પૃથ્વીનું તાપમાન વધી રહ્યું છે. ગરમ હવા વધુ ભેજ શોષી શકે છે. જ્યારે આ ગરમ હવા અને ભેજ અચાનક ઠંડી હવા સાથે અથડાય છે, ત્યારે વાતાવરણમાં અસ્થિરતા સર્જાય છે, જે કરા અને વીજળીના કડાકા સાથેના તોફાનમાં પરિણમે છે.ખેતી અને બાગાયતને મોટું નુકસાનઅકાળે પડેલા આ કરાના વરસાદે ખેડૂતોને પાયમાલ કરી દીધા છે. મે મહિનામાં જ્યારે કેરી અને લીચીના પાક તૈયાર થવાની અણી પર હોય છે, ત્યારે આ કુદરતી આફતે બગીચાઓમાં ભારે તારાજી સર્જી છે. માત્ર પાક જ નહીં, પરંતુ પશુ-પક્ષીઓ અને મકાનોને પણ આ મોટા કરાથી નુકસાન પહોંચ્યું છે.ભવિષ્ય માટે ચેતવણીભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) અને અન્ય નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે આગામી વર્ષોમાં આવી ઘટનાઓની તીવ્રતા હજુ વધી શકે છે. વાતાવરણમાં વધતી અસ્થિરતા એ વાતનો પુરાવો છે કે પ્રકૃતિ સાથેનું સંતુલન બગડી રહ્યું છે. વિજ્ઞાનીઓના મતે, હવે આપણે આવા અણધાર્યા હવામાન માટે માનસિક અને આર્થિક રીતે તૈયાર રહેવું પડશે.